Code review khiến tôi nhớ mình từng là đầu bếp: 5 năm và hội chứng impostor chưa dứt

Tuần trước, trong một buổi code review bình thường, đồng nghiệp gõ một câu ngắn gọn: "Em có chắc logic này handle được edge case không?" Tôi nhìn màn hình, tay đơ ra, tim đập thình thịch. 5 năm sau ngày rời bếp, 5 năm sau khi tự gọi mình là "kỹ sư phần mềm", tôi vẫn cảm thấy mình là kẻ giả mạo. Cảm giác đó không mất đi. Nó chỉ chờ một câu hỏi nhỏ để trồi lên.

Nỗi ám ảnh từ cái bếp đến dòng code

Hồi còn đứng bếp, tôi quen với việc mọi sai lầm đều nhìn thấy ngay: cái chảo cháy, miếng thịt khét, nước sốt bị vón. Sai lầm có mùi, có màu, có hình. Ai cũng thấy. Trong code, sai lầm êm hơn nhiều – nó chỉ hiện ra khi đồng nghiệp mở pull request của bạn. Và khi họ chỉ ra một lỗi, tôi không thấy đó là lỗi code; tôi thấy đó là bằng chứng cho thấy tôi không xứng đáng.

Tôi đã từng nghĩ, sau 5 năm, cảm giác này sẽ biến mất. Tôi đã deploy lên production, xử lý incident, mentor cho thực tập sinh. Nhưng mỗi lần code review, tôi lại trở về cái ngày đầu tiên gõ "Hello World" với đôi tay run run.

Một buổi sáng tỉnh giấc với cảm giác "không thuộc về"

Sáng hôm sau buổi code review đó, tôi uống cà phê nhìn lên trần nhà. Tôi nhận ra: hội chứng kẻ mạo danh (impostor syndrome) không phải là một cơn bệnh có thể chữa khỏi. Nó giống như một vết chai. Bạn có thể quen với nó, nhưng thỉnh thoảng nó vẫn cộm khi bạn mang giày mới. Vết chai đó là hệ quả của việc tôi đã nhảy từ một thế giới sang một thế giới khác, và dù đã đứng vững, tôi vẫn mang theo những so sánh vô hình.

Tôi đã làm gì để không bị nhấn chìm?

1. Tạo "kho bằng chứng" về năng lực của mình

Tôi bắt đầu ghi lại những code review mà tôi đã review tốt, những bug tôi tìm ra, những đoạn code của tôi được đồng nghiệp khen. Khi cảm giác "mình không đủ giỏi" ập đến, tôi mở cái folder đó ra. Không phải để khoe, mà để nhắc bộ não: "Mày có bằng chứng, không chỉ là cảm xúc."

2. Học cách nói "Tôi không biết" một cách thoải mái

Trong bếp, nếu đầu bếp nói "Không biết" là bạn bị đuổi. Trong tech, nói "Tôi chưa rõ phần này, anh/chị giải thích thêm được không?" lại được tôn trọng. Tôi tập nói câu đó. Lúc đầu khó lắm, cứ như thú nhận tội lỗi. Nhưng sau vài lần, tôi thấy mọi người không đánh giá thấp mình, họ chỉ nghĩ "Ừ, thằng này biết điểm yếu, tốt."

3. Bao biện cho sai lầm bằng góc nhìn của đầu bếp

Tôi nhìn lại quá khứ: khi là đầu bếp, tôi cũng từng cắt trúng tay, nêm mặn chát, làm cháy nồi. Nhưng sau mỗi lần, tôi rút ra được một điều không bao giờ lặp lại. Code review cũng vậy. Sai lầm hôm nay là bài học cho production ngày mai. Sai lầm trong code review rẻ hơn sai lầm trên production gấp trăm lần. Vậy thì tại sao phải sợ?

Kết luận: Impostor không phải kẻ thù

Hội chứng kẻ mạo danh sẽ không biến mất. Nó chỉ dịu đi khi bạn xây dựng được một hệ thống niềm tin dựa trên dữ liệu, chứ không phải dựa trên nỗi sợ. Nếu bạn đang đọc bài này và cảm thấy mình vẫn còn là kẻ mạo danh dù đã làm việc nhiều năm, xin chúc mừng: bạn đang ở trong một môi trường khiến bạn phát triển. Như tôi vẫn nói với chính mình: "Mày từng nấu 500 suất ăn một ngày, viết vài dòng code lỗi có đáng gì?"